21.6 C
Sarajevo
Ponedjeljak, 24 Juna, 2024

Randa Natraš doktorirala na prestižnom Tehničkom Univerzitetu u Minhenu u području Satelitske geodezije i Svemirskog vremena

Pozitivna BiHRanda Natraš doktorirala na prestižnom Tehničkom Univerzitetu u Minhenu u području Satelitske geodezije i Svemirskog vremena

Travničanka Randa Natraš, posljednjih dana prošle godine odbranila je doktorsku disertaciju na Tehničkom univerziteta u Minhenu (TUM) pod nazivom „Mašinsko učenje za modeliranje i predviđanje vertikalnog ukupnog sadržaja elektrona u jonosferi, uključujući uticaje svemirskog vremena i kvantificiranje nesigurnosti“.

Pored TUM-a, Randa Natraš je dio svog doktorskog istraživanja provela na Kraljevskoj opservatoriji Belgije u Briselu i Politehničkom univerzitetu Katalonije u Barceloni.

Njen doktorski rad predstavlja razvoj novih modela gornjeg sloja Zemljine atmosfere (jonosfere) za predviđanje i korekciju uticaja svemirskog vremena na propagaciju navigacionih signala. Svemirsko vrijeme predstavlja dinamične promjene u međuplanetarnom i međuzvjezdanom prostoru uzrokovane sunčevom aktivnošću, kao što su sunčeve baklje i koronalni izbačaji masa. One mogu oštetiti satelite i električne mreže, poremetiti satelitsku komunikaciju, navigacione sisteme i mobilne telefonske mreže, te uzrokovati nestanak struje i internetske veze. Svemirsko vrijeme je prepoznato kao ozbiljna prijetnja i prirodna opasnost za naš moderan način života ovisan o tehnologiji.

Randa Natraš je razvila modele predviđanja svemirskog vremena koristeći inovativne metode umjetne inteligencije primjenjene na velikoj količini podataka sa satelita koji posmatraju Sunce i procese između Sunca i Zemlje, mjerenja Zemljine magnetne aktivnosti, te podataka Globalnih navigacionih satelitskih sistema (GNSS). Pored toga, po prvi put je razvijen model sa određivanjem pouzdanosti prognoze uticaja svemirskog vremena na Zemljinu jonosferu uzimajući u obzir nesigurnosti u parametarima i podacima modela. Visoku kvalitetu disertacije potvrđuju i 3 orginalna naučna rada iz doktorskog istraživanja objavljena u vrhunskim međunarodnim naučnim časopisima obuhvaćenim bazom Web of Science i svrstanih u kvartile najviših faktora odjeka Q1 i Q2.

Randa Natraš je Osnovnu školu i Mješovitu srednju školu – Gimnaziju završila je u Travniku kao učenik generacije. Godine 2010. upisala se na Građevinski fakultet u Sarajevu, Odsjek za geodeziju i 2016. stekla zvanje Magistar geodezije – Diplomirani inžinjer geodezije. Istraživanje svog magistarskog rada predstavila je na najvećoj međunarodnoj geodetskoj konferenciji, koja je održana 2017. godine u Japanu, za što je dobila nagradu Young Scientists Travel Award od Međunarodne asocijacije za geodeziju (IAG). Dobitnica je Povelje Univerziteta u Sarajevu za najboljeg studenta prvog i drugog ciklusa studija.

Od augusta do septembra 2015. bila je na istraživačkoj praksi na Univerzitetu u Oslu. Kao gostujući istraživač na Tehničkom univerzitetu u Beču od novembra 2017. do jula 2018. razvila je prvi regionalni model jonosfere za područje Bosne i Hercegovine za precizne korekcije uticaja jonosfere na GNSS signale, a samim tim i na tačnost pozicioniranja i navigacije. Za istraživanje u Austriji dobila je istraživački grant Ernst Mach Worldwide, Austrijske agencije za međunarodnu saradnju u obrazovanju i istraživanju OeAD. Od aprila do septembra 2019. na TUM-u je proširila model jonosfere na područje Zapadnog Balkana. U oktobru 2019. započela je doktorski studij na TUM sa istraživačkim grantom od Njemačke služba za akademsku razmjenu DAAD.

U junu 2022. godine, Randa Natraš je dobila nagradu za mlade naučnike Međunarodne unije za radionauku URSI za inovativni doprinos i otkrića u multidisciplinarnom istraživanju u području jonosfere i propagacije navigacionih signala. Bila je pozvana predavačica na 1. radionici o nauci o podacima za GNSS daljinska istraživanja u Njemačkom geoistraživačkom centru u Potsdamu u 2022. Od 2020. do 2023. godine, Randa Natraš je organizirala i moderirala sesiju „Nauka o podacima i mašinsko učenje u geodeziji“ na godišnjoj Generalnoj skupštini Evropske unije geonauka u Beču. Također, bila je uključena u organizaciju i moderiranje Simpozija geodezije i geoinformatike tokom Dana BHAAAS-a u Sarajevu 2022. godine. Od 2019. do 2023. godine, bila je aktivna članica IAG studijske grupe „Mašinsko učenje u geodeziji“. Od 2023. godine, članica je studijske grupe „Umjetna inteligencija za GNSS daljinska istraživanja“ u sklopu novog fokusnog područja „Umjetna inteligencija za geodeziju“ Globalnog geodetskog opažačkog sistema.

Randa Natraš je učestvovala i izlagala na mnogim međunarodnim naučnim skupovima i školama o svemirskom vremenu i navigacionim sistemima, kao sto su prestižna NASA-ina ljetna škola, te boravila u renomiranom Međunarodnom centru za teoretsku fiziku ICTP u Trstu. 2017. godine uvrštena je u listu „40 ispod 40 godina, 2017: Izvanredni geoprostorni profesionalci“ američkog geoprostornog časopisa „xyHt“.